CO RODZIC O ROZWOJU MOWY DZIECKA WIEDZIEĆ POWINIEN

CO RODZIC O ROZWOJU MOWY DZIECKA WIEDZIEĆ POWINIEN

 

Trudno jest określić granice wieku dla poszczególnych faz rozwoju mowy dziecka, można natomiast określić kolejność występowania tych faz.

W kształtowaniu się mowy dziecka Kaczmarek wyodrębnił 4 stadia:

- melodii, - wyrazu, - zdania, - swoistej mowy dziecka

 

OKRES PRELINGWALNY

Melodii - od urodzenia do 1 roku życia, można wyodrębnić w nim 3 okresy:

  • krzyku i płaczu – do ok. 3 miesiąca życia – pełnią funkcję komunikacyjną, zachowania te mają charakter symptomów. Dziecko w sposób niezamierzony informuje o swoich potrzebach. Krzyk jest ćwiczeniem narządu oddechowego: wdech - krótki, wydech - długi i powolny. W krzyku niemowlęcia występują elementy nieartykułowane, zbliżone nieco do samogłosek: a, o, u.
  • głużenie – od 3 miesiąca życia – dominują dźwięki gardłowe, tylnojęzykowe, co może wynikać z leżącej pozycji dziecka. Wypowiadane dźwięki oparte są głównie na spółgłoskach i generalnie nie mają one postaci sylaby (g, k, gli, kli, tli). Głużenie nie jest oparte na słuchu, zatem głużą także dzieci głuche.
  • gaworzenie – od 6 miesiąca życia – jakościowo inne od głużenia, oparte na słuchu, dziecko świadomie zaczyna używać narządów artykulacyjnych, by wydobyć dźwięki, które nie mają już tak przypadkowego charakteru, lecz przypominają dźwięki artykułowane – samogłoski i spółgłoski. Dzieje się tak m.in. dlatego, że istota gaworzenia polega na odtwarzaniu dźwięków słyszanych przez dziecko w otoczeniu.

 

OKRES LINGWALNY

Wyrazu – od 9 miesiąca życia – w tym czasie dziecko dochodzi do praktycznego odkrycia istoty znaku językowego, tzn., że ciągi dźwięków jakie słyszy i jakie wypowiada coś znaczą. Wypowiedź dziecka jest globalna. Każda wypowiedź jest jednofunkcyjna. Dziecko rozumie o wiele więcej słów, wyrażeń i zdań niż jest w stanie samodzielnie wypowiedzieć.

 

dziecko potrafi wypowiedzieć wszystkie samogłoski z wyjątkiem nosowych „ą”, „ę” oraz spółgłoski: wargowe p, b, m; przedniojęzykowo - zębowe: t, d, n; tylnojęzykowe k, g i środkowojęzykowe ś, a czasami też ć

 

Zdania – od 18-24 miesiąca życia - wraz z pojawieniem się drugiego wyrazu, pojawia się  rozczłonkowana struktura wypowiedzi - wykonawca czynności - czynność. To także początek opanowywania fleksji. Pojawiają się między 18 a 24 miesiącem życia dziecka - formy przypadku i liczby dla rzeczowników oraz formy osoby i liczby dla czasowników. Około 24 miesiąca życia dziecka wzbogaca się struktura wypowiedzi dziecięcej o trzeci wyraz i dalsze.

 

Dziecko potrafi wypowiedzieć:

- wargowe: p, b, m, pi, bi, mi

- wargowo - zębowe: f, w, fi, wi

- środkowojęzykowe: ś, ź, ć, dź, ń, ki, gi

- tylnojęzykowe: k, g, ch

- przedniojęzykowo - zębowe: t, d, n

- przedniojęzykowo –  dziąsłowe: l

Z końcem tego okresu mogą pojawić się również głoski: s, z, c, dz

 

Swoistej mowy dziecka – od 36 miesiąca życia do 7 roku życia

 

3 – lata

Mowa pod kontrolą dorosłego charakteryzuje się znacznie bogatszym repertuarem dźwięków mowy

i dokładniejszą artykulacją, niż silne emocjonalnie spontaniczne wypowiedzi dziecka. Do najczęściej występujących procesów fonologicznych zaliczyć należy:

 

- palatalizację czyli zmiękczanie

- substytucję fonemu [r[ przez [l] lub [j]

- substytucję fonemów [k g h] spółgłoskami [t d]

- artykulacja coraz bardziej zbliżona do prawidłowej.

- samogłoski [e o] mogą być zamieniane na [a]

- głoski [sz ż cz dż] zamieniane na [s z c dz] lub [ś ź ć dź]

- 3 szeregi głosek mogą być albo zastępowane łatwiejszymi albo mylone

- upraszczanie grup spółgłoskowych (poła) – pszczoła

- następuje stały wzrost słownictwa

- następuje wzrost sprawności społecznej i komunikacyjnej

- wzrasta rozumienie dłuższych wypowiedzi

- pojawiają się zabawy tematyczne

- dzieci zaczynają skupiać uwagę na krótkich tekstach opowiadań

 

4 – lata

Te same zniekształcenia, ale w mniejszym stopniu

- uproszczenie grup spółgłoskowych

- trudne głoski zastępuje łatwiejszymi

- liczne neologizmy

- utrwalają się głoski: [s z c dz] ; nie powinno się już wymawiać jak [ś ź ć dź]

- sporadycznie pojawia się głoska [r ]

- głoski [sz rz cz dż] mogą być jeszcze zastępowane przez [s z c dz, ś ź ć dź]

- zasób słownika dzieci zależy od sposobu wyrażania się otoczenia. Przyswajają one sobie również wyrazy, których w pełni nie rozumieją i błędnie się nimi posługują.

- czterolatek zaczyna tworzyć zdania współrzędnie złożone przeciwstawnie, które pozwalają mu na pewne próby porządkowania przeżywanych treści

- wraz ze wzbogaceniem słownictwa, dzieci doskonalą opanowanie struktury gramatycznej języka, przyswajają wszystkie formy koniugacyjne i deklinacyjne, choć często popełniają błędy.

 

U jednego dziecka może wystąpić parę zjawisk jednocześnie.

 

5 – lat

Mowa dziecka 5-letniego jest już właściwie zrozumiała.

- pojawiają się głoski [sz, ż, cz, dż], chociaż w mowie potocznej mogą być jeszcze zamieniane na: [s, z, c, dz]

- głoska [r] pojawia się w tym okresie.

 

 

6 – lat

 

Dzieci powinny wymawiać wszystkie poszczególne dźwięki mowy prawidłowo. Jednak duży procent  nie wymawia prawidłowo w wyrazach spółgłosek: [s, z, c, dz, sz, ż, cz, dż, r].

 

 

Mowa jest sprawnością i jak każda sprawność wymaga doskonalenia. Drogą do jej nabywania jest kontakt ze środowiskiem, przyjmowanie prawidłowych wzorców mowy poprzez osłuchanie się z nią w najbliższym otoczeniu. To, ile i w jaki sposób mówimy do dziecka ma duży wpływ na rozwój jego mowy.

 

 


Usprawnianie funkcji słuchowych - ćwiczenia

OPRACOWANIE MGR STELLA WICHER PEDAGOG-TERAPEUTA

ZALECENIA DO PRACY Z DZIECKIEM

 

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE FUNKCJE SŁUCHOWE

 

CELE:

-przygotowanie do Nauki czytania,

-kształtowanie analizy i syntezy słuchowej,

-wyrabianie orientacji w otaczającym świecie,

-wyrabianie prawidłowej reakcji na umówiony sygnał,

-rozumienie mowy-bogacenie słownika biernego ,reakcja na polecenia,

-nauka fonacji głosek, sylab, wyrazów.

 

 

 1.Rozpoznawanie,porównywanie,różnicowanie dźwięków

 2.Odtwarzanie i rozpoznawanie struktur rytmicznych.

 3.Różnicowanie dźwięków różnych instrumentów muzycznych/odgadnij jaki instrument gra/

 4.Rozpoznawanie po głosie/zmienianie głosu/

 5.Ćwiczenia pamięci słuchowej-powtarzanie zdania złożonego wypowiedzianego przez nauczyciela

 6.Rozpoznawanie źródła dźwięku Np .szelest kartki

 7.Odtwarzanie prostych rytmów 2-4-elementowych przy pomocy klocków.

 8.Śpiewanie wierszyków sylabami.

 9.Naśladuj Jasia-wypowiadanie i jednoczesne wykonywanie czynności :ska-kać ,ma-chać, ma-sze-ro-wać ,itp.

 10.Zabawy z użyciem wyliczanek sylabowych, np.: Pani Zo-Zo-Zo- Pani sia-sia-sia

11.Układanie zdań z podanymi wyrazami.

12.Rymowanie wyrazów dwusylabowych ,np. mama-rama ,rosa- kosa.

13.Wyodrębnianie pierwszej sylaby w wyrazie w oparciu przedmioty znajdujące się w Sali i w oparciu o obrazek

14.Porównywanie długości słów

15.Śledzenie dźwięków-jeżeli usłyszysz głoskę np.oklaśnij w ręce.

16.Układanie zdań, liczenie wyrazów w zdaniu.

17. Porównywanie które zdanie dłuższe.

18.Liczenie sylab.

19.Porównywanie liczby sylab.

20Wagoniki sylabowe-tworzenie wyrazów na kończącą się sylabę wyrazu poprzedniego.

21.Wybieranie obrazków ,których nazwy zaczynają się od podanej głoski.

22.Dobieranie par obrazków, których nazwy zaczynają się taką samą głoską.

23.Wybieranie obrazków których nazwy kończą się określoną głoską.

24.Analiza i synteza słuchowa wyrazów- dzielenie na głoski.

25.Różnicowanie samogłosek i spółgłosek.

26.Układanie wyrazów z żądanymi głoskami.

27.Tworzenie wyrazów przez dodanie lub odjęcie głoski, np. -As-las ,Alinka -linka.

28.Wyodrębnianie wyrazu ze zdania: konstruowanie zdania z danym wyrazem.

29.Ustalanie pozycji danej głoski w wyrazie-co słyszysz na początku ,na końcu ,w środku-w wyrazach 3-literowych/mak, rak ,gra, Ewa/


Dla rodziców i dzieci w czasie zawieszenia zajęć Poradni

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE FUNKCJE WZROKOWE

opracowane przez Panią Małgorzatę Sypkę

 

  • Ćwiczenia spostrzegania na materiale konkretnym
    1. Rozpoznawanie treści obrazków ukazywanych:
      • w dowolnym czasie,
      • w krótkich ekspozycjach (zapamiętanie jak największej ilości przedmiotów znajdujących się na obrazku i wyliczeniu ich zaraz po przerwie).
    2. Dobieranie jednakowych obrazków:
      • swobodne dobieranie par (wg różnych kryteriów),
      • segregowanie obrazków na podstawie właściwości ich nazw,
      • dobieranie jednakowych obrazków eksponowanych w skróconym czasie, np. gra Memo.
    3. Segregowanie obrazków w grupy tematyczne:
      • wyszukiwanie różnic między obrazkami,
      • segregowanie obrazków podobnych tematycznie,
      • wyszukiwanie ukrytych szczegółów, różnic na obrazku.
    4. Układanie obrazków po lewej i prawej stronie:
      • rozpoznawanie obrazków, których położenie zostało słownie określone,
      • określenie położenia obrazka,
      • dobieranie części do całości,
      • układanie obrazków z części (wg wzoru, bez wzoru, w oparciu o zapamiętany wzór).
    5. Uzupełnianie brakujących elementów w rysunkach, obrazkach.
    6. Odtwarzanie z pamięci eksponowanych przedmiotów i wskazanie po krótkiej przerwie miejsca, na którym leżały.
  • Ćwiczenia spostrzegania na materiale abstrakcyjnym

Zapoznanie z podstawowymi figurami geometrycznymi:

  1. Rozpoznawanie figur płaskich: koło, kwadrat, prostokąt, trójkąt.
  2. Dobieranie jednakowych par figur:
    • scalanie figur z części,
    • wypełnianie konturów większych figur mniejszymi,
    • uzupełnianie niepełnych konturów figur (dorysowywanie).
  3. Dzielenie większej figury na mniejsze, następnie scalanie lub komponowanie nowych całości.
  4. Różnicowanie i układanie figur geometrycznych pod względem kształtu, wielkości, koloru, kierunku położenia.
  5. Dobieranie do konturów figur geometrycznych takich samych figur i nakładanie na wzór.
  6. Różnicowanie kształtów literopodobnych.
  7. Graficzne odtworzenie krótko eksponowanej figury.
  8. Odtworzenie prostych układanek przestrzennych wg modelu.
  9. Zapamiętanie jak największej liczby eksponowanych figur i wskazanie ich po krótkiej przerwie w śród innych figur oraz określenie miejsca ich położenia.
  10. Rozpoznawanie znaków informacyjnych dotyczących życia człowieka w środowisku (znaki drogowe, pasy dla pieszych, litery i cyfry oznaczające autobusy i tramwaje).
  • Usprawnianie analizy i syntezy, koordynacji wzrokowo – słuchowej i ruchowej poprzez czytanie i pisanie sylab, wyrazów i zdań
    1. Ćwiczenia na materiale literowym:
      • segregowanie liter,
      • różnicowanie liter o podobnych kształtach,
      • rozpoznawanie i nazywanie liter,
      • dobieranie liter wielkich i małych, drukowanych do pisanych,
      • utrwalenie kształtu liter, np.: lepienie z plasteliny, obrysowywanie szablonu,
      • wykonywanie plansz i albumów ilustrujących litery,
      • pisanie liter odpowiadających pierwszej głosce nazwy obrazka,
      • segregowanie wyrazów (takich samych, o takiej samej liczbie liter , z określoną samogłoską lub spółgłoską),
      • różnicowanie liter najczęściej mylonych (n – u, b – d, b – p).
    2. Dobieranie wyrazów tak, aby każdy następny różnił się od poprzedniego tylko jedną literą, np.: nos – kos, noc – koc
      • tworzenie wyrazów z sylab przy pomocy suwaka sylabowego,
      • tworzenie wyrazów rozpoczynających się taką samą sylabą,
      • uzupełnianie brakujących liter, sylab w wyrazach,
      • podział zdań na wyrazy (przez pocięcie i ponowne złożenie),
      • dobieranie zdań do obrazka,
      • uzupełnianie zdań obrazkami, wyrazami (w miejsce obrazka dziecko wstawia wyraz).
    3. Tworzenie tekstu z rozsypanki wyrazowej, opis ilustracji lub prezentacja własnej myśli:
      • odczytywanie napisanego tekstu, porównanie z wzorem i ewentualna poprawa,
      • układanie tekstu w oparciu o ilustrację, zapis i czytanie głośne całymi wyrazami.

 

 

 

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE ZABURZONĄ SPRAWNOŚĆ MANUALNĄ

 

  • Techniki przestrzenne
    1. Układanie:
      • z koralików, klocków, patyczków, tasiemek, różnokolorowych materiałów i elementów (np. z liści) przedmiotów, postaci, figur, kształtów,
      • układanki i rozsypanki z obowiązującymi regułami.
    2. Zabawy konstrukcyjne.
      • Orientacja w kierunkach związana z własnym ciałem, poruszanie się w przestrzeni:
      • zapoznawanie się w trakcie zabaw z kierunkami: prosto, w prawo, w lewo,
      • różnicowanie w otoczeniu wielkości i ujmowanie stosunków w przestrzeni oraz różnicowanie ilości (duży – mały, wyższy – niższy, większy – mniejszy, węższy – szerszy),
      • ćwiczenia i zabawy ułatwiające orientację w kierunkach,
      • zabawy słuchowe, np. skąd słychać głos – tam się obrócić,
      • rzucanie do celu piłek, woreczków.
    3. Lepienie:
      • ugniatanie plasteliny i zapełnianie nią różnych powierzchni,
      • lepienie cienkich wałków i obwodzenie nimi narysowanych kształtów,
      • lepienie różnych postaci ludzi i zwierząt ze szczególnym zwróceniem uwagi na części składowe: głowę, szyję, tułów, nogi, ręce,
      • zalepianie całej powierzchni kartki,,
      • ozdabianie tekturowych talerzyków elementami z plasteliny.
    4. Wycinanie typu płaskiego i przestrzennego:
      • cięcie papieru wzdłuż narysowanej linii prostej,
      • cięcie pasków papieru jednakowej szerokości (płotki, drabinki),
      • cięcie wzdłuż linii falującej,
      • wycinanie dużych i małych kół,
      • wycinanie postaci ludzkich, zwierząt, roślin,
      • wycinanie części obrazków do składania,
      • wycinanki przestrzenne – domki, samochody,
      • wycinanki z płótna, filcu.
  • Techniki płaskie
    1. Malowanie jednocześnie obydwiema rękami:
      • zamalowywanie całej powierzchni dużego arkusza papieru,
      • malowanie palcami obu rąk równocześnie lub na przemian ruchem spokojnym, swobodnym.
    2. Malowanie palcem na całej powierzchni różnokolorowych linii poziomych i pionowych z zachowaniem kierunku od lewej do prawej.
  1. Malowanie pędzlem:
    • linii prostych, splątanych nici, kłębuszków,
    • zamalowywanie większych płaszczyzn ruchami od strony lewej do prawej i z góry na dół,
    • malowanie wzoru,
    • malowanie linii falujących poziomych i pionowych,
    • malowanie linii spiralnych,
    • malowanie kółek od najmniejszych do największych i odwrotnie,
    • malowanie linii łamanej,
    • malowanie dużych konturowych przedmiotów.
  2. Malowanie pęczkiem waty.
  3. Malowanie flamastrami.
  4. Rysowanie:
    • kredą na tablicy i dużych arkuszach papieru,
    • rysowanie wg instrukcji z zachowaniem podanych kierunków,
    • rysowanie linii zamkniętej: łączenie kropek, kresek w różne przedmioty, padającego deszczu,
    • wodzenie palcem po wzorze,
    • odtwarzanie wzoru w powietrzu, kalkowanie przez kalkę.
  5. Wydzieranie:
    • łatwych kształtów,
    • kompozycji z kolorowych pasków.
  6. Stemplowanie:
    • tworzenie różnych kompozycji: szlaczków, postaci człowieka, pojazdów, przedmiotów, domów.
  • Ćwiczenia graficzne
    • kreślenie linii poziomych, pionowych, po śladzie i samodzielnie,
    • kreślenie linii falistych, kolistych,
    • kreślenie linii zamkniętych,
    • łączenie liniami zaznaczonych punktów, obrysowywanie szablonów, kopiowanie przez kalkę techniczną,
    • tworzenie kompozycji pasowych.

 

 

 

ĆWICZENIA USPRAWNIAJĄCE FUNKCJE SŁUCHOWE

 

  • Ćwiczenia oparte na materiale eksponowanym wzrokowo – słuchowym i na czynnościach ruchowych
    1. Odtwarzanie struktur dźwiękowych:
      • słuchowa analiza podanego rytmu i ruchowe jego odtworzenie poprzez: wyklaskiwanie, wystukiwanie ołówkiem (pałeczką na cymbałkach), układ kropek (np. °° °°°) z uwzględnieniem następstwa czasowego,
      • odgadywanie słyszanego rytmu i wyszukiwanie go w zestawie rytmów,
      • wystukiwanie rytmu wg podanego układu przestrzennego.
    2. Graficzne odtworzenie wysłuchanego rytmu za pomocą kresek i kółek.
    3. Porównywanie melodii znanych piosenek pod względem tempa, wysokości głosu, tonacji.
    4. Różnicowanie dźwięków różnych instrumentów muzycznych.
    5. Różnicowanie dźwięków opartych na mowie ludzkiej z innymi dźwiękami dochodzącymi ze świata zewnętrznego.
  • Analiza i synteza wyrazowa zdań
    1. Wyodrębnianie zdania z mowy, pojęcie zdania, wyrazu:
      • układanie zdań i rozdzielanie ich na wyrazy,
      • wyodrębnianie wyrazu ze zdania, konstruowania zdania z podanym wyrazem,
      • wyodrębnianie wyrazów ze zdań prostych i liczenie ich.
    2. Porównywanie zdań krótkich i długich:
      • liczenie wyrazów,
      • oznaczanie wyrazów kreskami i porównywanie ich liczebności w różnych zdaniach,
      • układanie zdań o podobnej liczbie wyrazów.
  • Analiza sylabowa wyrazów
    1. Pojęcie sylaby, dzielenie wyrazów na sylaby, liczenie sylab, synteza sylab:
      • podział wyrazów na sylaby,
      • określenie długości wyrazów na podstawie liczby sylab (wyrazy krótkie i długie),
      • ustalenie pozycji danej sylaby w wyrazie (na początku, w środku , na końcu),
      • wydzielanie sylab i ich wzmacnianie przedmiotowo: klaskaniem, marszem,
      • słuchowe wydzielanie i liczenie sylab w wyrazach krótszych i dłuższych,
      • tworzenie wyrazów z sylab.
    2. Określanie pozycji sylab w wyrazie.
    3. Układanie wyrazów z sylab:
      • odpoznawanie wyrazów i zdań wypowiedzianych sylabami,
      • tworzenie wyrazów zaczynających się podaną sylabą,
      • tworzenie wyrazów rozpoczynających się końcową sylabą wyrazu poprzedniego.
    4. Zmiana wyrazu przez dodanie lub odjęcie sylaby:
      • rozwiązywanie rebusów obrazkowych,
      • rysowanie bądź wskazywanie przedmiotów, których nazwy zawierają dane sylaby.
  • Analiza i synteza głoskowa wyrazów – skojarzenie głoski ze znakiem graficznym (literą)
    1. Wyodrębnienie początkowej głoski w wyrazie:
      • wskazywanie przedmiotów, których nazwy zaczynają się daną głoską,
      • grupowanie przedmiotów, których nazwy zaczynają się taką samą głoską,
      • odróżnianie danych głosek od innych.
    2. Wyodrębnianie końcowej głoski w wyrazach:
      • wybór przedmiotów, których nazwy kończą się daną głoską, np.: bat, kot, kret,
      • grupowanie rysunków, których podpisy kończą się tą samą głoską.
    3. Wyodrębnianie środkowej głoski w wyrazach.
    4. Kolejne wydzielanie głosek w wyrazach.
    5. Tworzenie nowych wyrazów przez dodanie lub odjęcie głoski:
      • dodanie początkowej głoski (as – las),
      • odjęcie początkowej głoski (Alina – lina),
      • dodanie końcowej głoski (dom – domy),
      • odjęcie końcowej głoski (koty – kot),
      • układanie łańcuszka obrazków wg głoski w nagłosie i w wygłosie: nożyczki – indyk, kosz, szynka, auto, ogórek...
  • Ćwiczenia w czytaniu i pisaniu sylab i wyrazów
    1. Sylaby dwuliterowe:
      • tworzenie sylab dwuliterowych,
      • rozpoznawanie i czytanie sylab dwuliterowych,
      • tworzenie wyrazów dwusylabowych,
      • łączenie sylab otwartych ze stałą początkową sylabą (ma – mata, mama, mapa),
      • łączenie sylab ze stałą sylabą końcową (ta – wata, huta),
      • układanie napisów pod obrazkami.
    2. Sylaby trzyliterowe.
    3. Tworzenie dwusylabowych wyrazów.
    4. Analiza i synteza dźwiękowa wyrazów jednosylabowych.
    5. Czytanie i pisanie wyrazów trzy – i więcej sylabowych.
    6. Czytanie pojedynczych zdań.